بنام خدا

پس از سپری کردن یک شب بسیار عالی در دامنه سبلان و آب تنی در آبگرم شابیل و قوتور سویی تصمیم می گیریم از سمت جاده ساحلی ارس خودمان را به جلفا برسانیم و  از زیبایی های این منطقه لذت ببریم.

قلعه قهقهه

در هوای لطیف صبحگاهی پس از سه راهی مشکین شهر تا چشممان به تابلوی "قلعه قهقهه" می افتد خاطرات کتاب زندانی قلعه قهقهه در ذهنمان تداعی می کند و فرصت پیدا می کنیم تا از این میراث فرهنگی ارزشمند تاریخ کشورمان بازدید کنیم.

قلعه قهقهه

مسیر طولانی حدود 50 کیلومتری تا قلعه بسیار خلوت بود . حتی گاهی کیلومترها می رفتیم بدون اینکه کسی یا اتومبیلی را در مسیر ببینیم. نم نم باران فضا را رویایی کرده بود. در مسیر مدام یاد شاهزاده های ناز پرورده می افتی که در قصرهای صفویان بزرگ شده اند و حالا باید این مسیر را روی اسب و قاطر و شتر  یا شاید هم پیاده تا قلعه بروند .

قلعه قهقهه

 همه این کوههای زیبا برای ما عین میله های قفس می شود  وقتی بیاد اسیری می افتیم که می رود و شاید هرگز برنگردد.

 قلعه قهقهه

 این قلعه نیز درست نظیر قلعه الموت یا قلعه بابک یک راه بیشتر برای ورود ندارد و جایگاه بسیار امن و مستحکمی بوده و اکنون حیف که این میراثهای گرانبها را بی صاحب و متولی به حال خود رها کرده اند در حالیکه سازمان میراث فرهنگی آن را جزو آثار ملی (!!!)هم به ثبت هم رسانده اند!

قلعه قهقهه

به زحمت وارد قلعه شدیم . عکسهایی از بناهای مخروبه و آثار بجا مانده از دوران کهن وطنمان گرفتیم و در محوطه قلعه قدم زدیم . قدم زدن در فضای زندان مخروبه حس زندانی بودن را به آدم نمی دهد اما زیبایی اطراف و اینکه تا چشم کار می کند خبری از تمدن و آثار بشری دیده نمی شود هنوز هم انسان را هراسان می کند . قلعه قهقهه بطور کامل در اختیار ما بود. ما هم زندانی بودیم و هم زندانبان.

قلعه قهقهه

آثار زیادی از حوضچه های آب (آب انبار) در قلعه به چشم می خورد که بسیاری هنوز دارای آب بود و در وسط محوطه نیز آثاری از سرسبزی بنظر می رسید که گویا در ان سالها باغچه ای بوده برای زندانیان بدبخت و زندانبانان دلگیر.

قلعه قهقهه

پس از کلی سیاحت و زندگی در قسمتی از تاریخ کشورمان از همان راه آمده بر می گردیم و تا برگردیم ناهار خوشمزه صحرایی آماده است . زیر نور افتاب تابان ناهار را صرف کرده و نماز خوانده و راه افتادیم به سوی پارس اباد ...

توضیح : این سفر مربوط به شهریور 1392 بوده و در همان موقع در وبلاگ دستیار درج شده بود.

 

 توضیحاتی در خصوص تاریخچه قلعه قهقهه :

قلعه قهقهه در بخش ارشق، ما بین روستای گنچویه و قره آغاج کلان از توابع مشگین‌شهر در استان اردبیل قرار دارد و از آثار دوره صفویه به حساب می‌آید .

قلعه قهقهه

این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی، مانند شاهزادگان صفوی در زمان گذشته بوده‌است در تاریخ شهرت بسیاری دارد.
در زمان جنگ‌های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در این قلعه نگهداری و حفاظت می‌شده است و اهمیت آن از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده و در دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است.



قلعه قهقهه

این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی ۱۰۰۰ هزار متر از زمین‌های اطراف و به ارتفاع تقریبی ۲۵۰۰متر از سطح دریا قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده‌اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان‌پذیر است.

طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می‌رسد. در زمان بابک و صفویه از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتی و مهم‌ترین زندان مورد استفاده قرار گرفته است.



قلعه قهقهه

این قلعه تبعیدگاه مجرمان سیاسی و به عنوان زندانی مهم در عصر صفویان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. از نظر لغوی قهقهه به معنای آواز بلند در خنده‌ و نیز به معنای آواز کبک می‌باشد.

در کتاب تاریخ گیلان‌ اثر ملاعبدالله فومنی گیلانی‌، از این قلعه به‌عنوان قلعه ماران ‌یاد شده است‌. این قلعه را کهن‌دژ (قلعه قدیمی) نیز گفته‌اند.

قلعه قهقهه‌ همچون سایر قلاع ایران‌، دارای خصوصیات و ویژگی‌هایی است که از بسیاری جنبه‌ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع کوهی بلند، مصالح به کار برده شده در ساخت‌قلعه و مانند آن‌، مشابهت زیادی با قلعه‌های دیگر دارد.

قلعه قهقهه


راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می‌باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است. قلعه قهقهه از 3 حصار متداخل و حصارها بر تعیین حدود قلعه جهت تشکیل دیواره‌های سنگی کوه تعبیه شده است. هر حصار دارای دروازه است و حصار اصلی آن دارای 4 برج بوده و دروازه آن دو برج 5 ضلعی با طاق هلالی بعد از دروازه راهروی درازی به اتاق هلالی دارد.

زندان قلعه فضایی است در بدنه بالایی کوه که 3 قسمت آن به پرتگاه و به‌ سوی دره ای 80 متری است. قلعه دارای 5 استخر است و دیده بانی 8 ضلعی در شمال غرب با برج 8 ضلعی دارد.

قلعه قهقهه


قلعه قهقهه در سال 1381 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 6192 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

وقایع و حوادثی که مورخین در مورد قلعه قهقهه ذکر کرده اند بیش‌تر مربوط به دوران صفویه است اما این بدان معنی نیست که این قلعه در دوره صفویه ساخته شده است. طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می رسد. در زمان بابک و صفویه از اهمیت به سزایی برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتی و مهم‌ترین زندان مورد استفاده قرار گرفته است. هم‌‌چنین این قلعه در عصر شاه طهماسب اول صفوی‌، یکی از پر رونق‌ترین اعصار خود را گذرانده است‌.

این قلعه تبعیدگاه مجرمان سیاسی و به عنوان زندانی مهم در عصر صفویان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. ازمعروف‌ترین زندانیان این قلعه‌، القاص میرزا، سام‌میرزا (برادران شاه طهماسب‌) و اسماعیل میرزا (شاه اسماعیل دوم‌ و فرزند شاه طهماسب)،  و خان احمد گیلانی (حاکم گیلان‌) را می‌توان نام برد که در سال ۹۷۵ ق. بر اثر شورش دستگیر و در زندان قهقهه زندانی شد ولی در اثر شعری که سروده بود مورد عفو شاه تهماسب قرار گرفت .


از   گردش   چرخ   واژگون    می‌گریم                        و از جور زمانه بین که چون می‌گریم
با قد خمیده چون صراحی شب و روز                        در  قهقهه ‌ام  و   لیک خون می‌گریم


و در جواب یکی از ادبای دربار می ‌نویسد :


آن روز که کارت همگی قهقهه بود             با رای تو  رای  سلطنت  صد مه  بود
امروز در این قهقهه با   گریه بساز             کان قهقهه را نتیجه این قهقهه بود

از دیگر داستانهای زیبای مرتبط با قلعه قهقهه : در سال ۹۲۲ هجری قمری امیرخان ترکمان حاکم تبریز که به سلطان محمد صفوی شوریده بود دستگیر و در زندان قهقهه زندانی شد و پادشاه صفوی آخرین خواسته او را اجابت کرده و معشوقه اش بی نظیر را همراه وی روانه زندان کرد و تا واپسین لحظات عمر خود را در آن زندان سپری کرد.

محوطه قلعه قهقهه

 مراد پاشای رومی و احمد پاشا دو تن از سرداران نظامی عثمانی نیز ازدیگر زندانی قلعه قهقهه بوده اند .

کتاب رمان " زندانی قلعه قهقهه " نوشته حمزه سردادور در باره مهمترین زندانی اسیر در این قلعه یعنی شاه اسماعیل دوم پسر شاه طهماسب صفوی است که کمی کمتر از ۲۰ سال در این قلعه زندانی بود و از گردش چرخ فلک پس از مرگ پدر به سلطنت رسید و همه کسانی را که در زندانی شدنش دخیل بودند و یا کمکی به آزادی اش نکرده بودند یا اینکه پیش پدرش واسطه آزادی اش نشده بودند را از دم تیغ گذراند.

جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانید به وبلاگ هوراند سری بزنید.

ضمناً سایت دانشنامه آزاد ویکی پدیا نیز مطالب کاملی دارد.